سیدمحمد دبیرسیاقی

تعداد بازدید:۲۷۱۶
سیدمحمد دبیرسیاقی

دکتر سیدمحمد دبیرسیاقی در ۴ اسفندماه ۱۲۹۸ ش. در قزوین چشم به جهان گشود. دورۀ ابتدایی و اول متوسطه را در مدرسۀ امید (شاهپور) گذراند و سپس به استخدام ادارۀ فرهنگ قزوین درآمد و ضمن کار، دورۀ دوم دبیرستان را نیز سپری کرد. در سال ۱۳۱۸ از دارالفنون تهران دیپلم ادبی گرفت و در همان سال وارد دانشگاه تهران شد و در رشتۀ حقوق شروع به تحصیل کرد. اما دل‌بستگی او به ادبیات فارسی او را به دانشکدۀ ادبیات کشاند. در ۱۳۲۱ به استخدام وزارت دارایی درآمد و تا زمان بازنشستگی (۱۳۵۳) در آن وزارت‌خانه خدمت کرد. او در ۱۳۲۴ با ارائۀ پایان‌نامۀ دکتری خود با عنوان «تحقیق دربارۀ مجمع‌الفرس سُروری کاشانی و تحریرهای آن با شرح و فهارس و توضیحات لازم» به راهنمایی استاد سعید نفیسی در رشتۀ زبان و ادبیات فارسی دکتری گرفت.

او از سال ۱۳۲۶ در تألیف و تدوین لغت‌نامۀ دهخدا مشارکت جست و پس از درگذشت دهخدا نیز بنا بر وصیت آن مرحوم به ‌همراه دکتر محمد معین و دکتر سیدجعفر شهیدی و محمد پروین گنابادی مسئولیت ادامه و اتمام لغت‌نامه را به عهده گرفت و بخش‌هایی از حرف ‌های «پ» (پوده‌کباب – پی‌یوری)، «د» (د – دراریع)، «ژ» (ژ – ژیهلاوا <مشترک>)، «ط» (طف – طهران) و تمامی حرف‌های «ض»، «ظ» و «ل» را تألیف کرد. از ۱۳۳۵ به بعد به عنوان عضو هیئت مقابله، به ویرایش و بازبینی کار سایر همکاران پرداخت و همچنین در سال ۱۳۵۸ تکملۀ مقدمۀ لغت‌نامه را نوشت. طرح تألیف لغت‌نامۀ بزرگ فارسی نیز توسط او پیشنهاد و به امضای هیأت رئیسۀ وقت دانشگاه تهران رسید. تمامی حرف «آ» و قسمت‌هایی از حرف الف (اش – اصیلی / انس – انیون) این لغت‌نامه از تألیفات اوست.

دبیرسیاقی علاوه بر کار تألیف به کار تدریس در دانشگاه نیز اشتغال داشت و دو بار نیز به دعوت دانشگاه پکن در دانشکدۀ زبان‌های خارجی آن دانشگاه و یک بار به دعوت دانشگاه عین‌الشمس مصر در بخش فارسی آنجا تدریس کرد. چهارمین جایزۀ ادبی و تاریخی بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار یزدی در ۱۳۷۱ به او اهدا شد.

زنده‌یاد سیدمحمد دبیرسیاقی در ۱۶ مهرماه ۱۳۹۷ در قزوین درگذشت و در بهشت فاطمۀ قزوین به خاک سپرده شد.

از آثار او

  • دیوان منوچهری (تصحیح)

  • بخش‌هایی از لغت‌نامۀ دهخدا: ۱۲۶۵ صفحه

  • گنج بازیافته

  • تذکرةالملوک (تصحیح)

  • دیوان فرخی سیستانی (تصحیح)

  • سفرنامۀ ناصرخسرو (تصحیح)

  • شاهنامۀ فردوسی (تصحیح بر اساس چاپ ترنر ماکان، کلکته)

  • نزهةالقلوب: بخش جغرافیا (تصحیح)

  • زراتشت‌نامه (تصحیح)

  • غیاث‌اللغات (همراه با چراغ هدایت) (تصحیح)

  • جامع‌التواریخ رشیدی: غزنویان و سامانیان و آل‌بویه (تصحیح)

  • جامع‌التواریخ رشیدی: افرنج (تصحیح)

  • جامع‌التواریخ رشیدی: فرقۀ رفیقان و اسماعیلیان الموت (تصحیح)

  • مجمع‌الفرس سروری (تصحیح)

  • دیوان شاه‌داعی شیرازی (تصحیح)

  • دیوان عنصری (تصحیح)

  • دیوان دقیقی (تصحیح)

  • کشف‌الابیات شاهنامه

  • مجموعۀ مقالات عباس اقبال آشتیانی

  • پیشاهنگان شعر فارسی

  • دیوان لامعی گرگانی (تصحیح)

  • مقالات دهخدا (جلد اول)

  • تکملۀ مقدمۀ لغت‌نامۀ دهخدا (جزوۀ ۲۲۲ لغت‌نامه)

  • مقالات دهخدا (جلد دوم)

  • دیوان اشعار دهخدا (۱۳۶۰).

  • بخش‌هایی از لغت‌نامۀ بزرگ فارسی: ۱۴۳۴ صفحه

  • فرهنگ‌های فارسی و فرهنگ‌گونه‌ها (۱۳۶۸).

  • رگ ‌رگی از آب شیرین آب شور (دفتر شعر) (۱۳۷۰).

  • داستان ‌های چینی و داستان ‌های امثال چینی (۱۳۷۱).

  • دیوان لغات‌الترک (ترجمه و تنظیم و ترتیب الفبایی) (۱۳۷۵).

  • برگردان روایت‌گونۀ شاهنامۀ فردوسی به نثر (۱۳۸۰).

  • سیر تاریخی بنای شهر قزوین و بناهای آن (۱۳۸۱).

  • ماده‌تاریخ (۱۳۸۹).

  • سوگنامه (مرثیه‌های منظوم) (۱۳۹۲).

در این قسمت می‌توانید صفحۀ ویکی‌پدیای سیدمحمد دبیرسیاقی را مشاهده کنید.

کلید واژه ها: سید محمد دبیرسیاقی موسسه لغت نامه دهخدا لغت نامه بزرگ فارسی لغت نامه دهخدا