محمّد معین

تعداد بازدید:۳۱۱
محمّد معین

دکتر محمّد معین فرزند شیخ ابوالقاسم در سال ۱۲۹۶ ه. ش. در شهر رشت در خانواده‌ای روحانی متولد شد. مادرش به هنگام طفولیت او درگذشت و جد او شیخ محمد تقی معین‌الملک که در سلک علمای روحانی بود به تربیت او همت گماشت.

جد مادری او شیخ محمد سعید نیز از علما و مدرسان علوم قدیم بود. در سال ۱۳۱۰ در دانشکده ادبیات و دانشسرای عالی در رشته ادبیات و فلسفه و علوم تربیتی پذیرفته شد و در سال ۱۳۱۳ موفق به اخذ درجه لیسانس از همین دانشکده گردید.

در سال ۱۳۱۸ وارد دوره دکتری زبان و ادبیات فارسی شد. او با ارائه پایان نامه دکتری‌اش که مزدیسنا و تأثیر آن در ادبیات پارسی بود موفق به اخذ درجه دکتری گردید.

از آغاز سال ۱۳۲۵ شمسی که چاپ لغت‌نامۀ دهخدا طبق قانون در مجلس شورای ملی شروع شد دکتر معین به همکاری دهخدا برگزیده شد. در سال ۱۳۳۴ طبق وصیت مرحوم دهخدا دکتر معین به ریاست امور علمی سازمان لغت‌نامه منصوب گشت.

وی ریاست مؤسسه لغت‌نامه را تا پایان عمرش برعهده داشت. در آذرماه ۱۳۳۸ پس از فوت نیما یوشیج وصیت‌نامۀ وی به دست آمد که در آن دکتر معین را (بدون اینکه او را دیده باشد)  به عنوان وصی تعیین کرده بود تا اشعار او را بررسی کند و قسمت لازم را انتشار دهد. یک جلد از آثار نیما تحت نظر دکتر معین انتشار یافته است.

دکتر معین پس از سال‌ها تلاش و کوشش علمی در سال ۱۳۴۵ در دفتر گروه زبان و ادبیات فارسی دچار بیهوشی موقت شد و در بیمارستان آریای تهران بستری گردید و در اثر همین عارضه به حالت اغماء افتاد و در ۱۴ مرداد ماه برای درمان به کانادا منتقل شد و در ۱۵ آبان ماه ۱۳۴۶ پس از بازگشت به تهران در بیمارستان فیروزگر بستری و در ۱۳ تیرماه ۱۳۵۰ در همان بیمارستان به رحمت ایزدی پیوست
آثار دکتر معین:
ستاره ناهید یا داستان خرداد و امرداد (نثر و نظم) ۱۳۱۶

۲- حافظ شیرین سخن جلد اول ۱۳۱۹

۳- ارداویرافنامه ۱۳۲۵

۴- روزشماری در ایران باستان ۱۳۲۵

۵- پورداوود ۱۳۲۵

۶- مزدیسنا و تأثیر آن در ادبیات پارسی ۱۳۲۶

۷- قاعده‌های جمع در زبان پارسی ۱۳۴۰

۸- امیرخسرو دهلوی ۱۳۳۱

۹- برگزیده نثر فارسی ۱۳۳۲

۱۰- آئینه سکندر ۱۳۲۲

۱۱- اضافه ۱۳۳۳

۱۲- لغات فارسی ابن‌سینا ۱۳۳۳

۱۳- برگزیده شعر فارسی ۱۳۳۱

۱۴- نصیرالدین طوسی ۱۳۳۵

۱۵- دوره کامل لغت نامه فارسی  جلد)

۱۶- تصحیح کتاب دانشنامه علایی ابن‌سینا

۱۷- تصحیح کتاب چهار مقاله نظامی

۱۸- تصحیح کتاب مجموعه اشعار علامه دهخدا

۱۹- تصحیح کتاب جامع الحکمتین ناصر خسرو،

۲۰- شرح قصیده ابوالهیثم

۲۱- تصحیح و شرح برهان قاطع

۲۲- تصحیح قسمتی از جوامع الحکایات عوفی

۲۳-  تصحیح عبهرالعاشقین روزبهان بقلی

۲۴- و مقالات متعدد دیگر.

روزشمار زندگی :

۱۲۹۷ تولد در رشت
۱۳۰۳ مرگ پدر و مادر به فاصله پنج روز در اثر ابتلا به بیماری حصبه
۱۳۱۰ ورود به دانشکده ادبیات و دانشسرای عالی در رشته ادبیات و فلسفه و علوم تربیتی
۱۳۱۳ اخذ مدرک لیسانس از دانشکده ادبیات
۱۳۱۴ تصدی ریاست دانشسرای عالی شبانه روزی اهواز
۱۳۱۶ انتشار کتاب روانشناسی تربیتی، ترجمه‌ای از کتاب علم النفس و آثاره فی التربیه و التعلیم، تألیف علی الجارم و مصطفی امین، اهواز، ستاره ناهید یا داستان خرداد و امرداد، دریافت نشان درجه سوم علمی
۱۳۱۸ انتقال به تهران و تصدی معاونت اداره دانشسراها، وزارت فرهنگ، ورود به دوره دکترای ادبیات فارسی در ایران
۱۳۱۹ انتشار حافظ شیرین سخن ج ۱
۱۳۲۱ اخذ مدرک دکترای ادبیات فارسی و شناخته شدن به عنوان نخستین دکترای ادبیات فارسی در ایران، منسوب شدن به سمت دانشیار و سپس استادی کرسی تحقیق در متون ادبی و تحقیق در دانشکده ادبیات، دریافت نشان درجه دوم علمی
۱۳۲۲ انتشار یوشت فریان و مرزبان نامه (فارسی و روسی)، انتشار یک قطعه شعر پارسی باستان (فارسی - انگلیسی)
۱۳۲۴ آغاز همکاری با استاد هانری کربن فرانسوی در تصحیح و نقد متون فلسفی فارسی و عربی، آغاز همکاری با علامه دهخدا در کار لغت نامه دهخدا
۱۳۲۵ انتشار کتاب یادنامه پورداوود، انتشار روزشماری در ایران باستان و آثار آن در ادبیات به ضمیمه رساله نوروز و سی روز ماه تألیف محسن فیض کاشانی
۱۳۲۶ انتشار مزدیسنا و تأثیر آن در ادبیات فارسی ج ۱
۱۳۲۷ دریافت نشان درجه دوم سپاس انتشار کتاب هفت، هفت پیکر نظامی (فارسی - انگلیسی)
۱۳۲۹ انتشار حکمت اشراق و فرهنگ ایران. انتشار ترجمه کتیبه‌های پهلوی به قلم هنینگ
۱۳۳۱ انتشار کتاب چهار مقاله، اسم مصدر - حاصل مصدر، برگزیده شعر فارسی (دوره‌های طاهریان، صفاریان، سامانیان، آل بویه)، دانشنامه علایی (علم برین - الهیات - منطق)، قاعده جمع در زبان فارسی
۱۳۳۲ انتشار برگزیده نثر فارسی (دوره‌های سامانیان و آل بویه) و جامع الحکمتین. دریافت جایزه Tambour از طرف Academi des inscriptions . انتشار آیینه اسکندر
۱۳۳۳ سفر به آمریکا به دعوت دانشگاه هاروارد برای تدریس و سخنرانی، انتشار رساله هورقلیا، انتشار کتاب لغات فارسی ابن سینا
۱۳۳۴ تصدی ریاست سازمان لغت نامه دهخدا با موافقت علامه دهخدا، درگذشت دهخدا و واگذاری یک میلیون فیش چاپ نشده لغت نامه به دکتر معین طبق وصیت نامه دهخدا، انتشار شرح قصیده ابوالهیثم و مجموعه اشعار دهخدا
۱۳۳۵ انتشار فرهنگ برهان قاطع و جوامع الحکایات و لوامع الروایات بخش دوم
۱۳۳۶ سفر به المان و شرکت در کنگره خاورشناسان در مونیخ و ایراد سخنرانی، شرکت در مؤتمر اسلامی پاکستان و ایراد سخنرانی، انتشار ایران از آغاز تا اسلام
۱۳۳۷ سفر به فرانسه به دعوت انجمن تتبعات علمی پاریس و ایراد سخنرانی، عضویت در فرهنگستان ایرانی، برگزیده شدن به عنوان استاد ممتحن خارجی دانشگاه پنجاب برای مطالعه و اظهارنظر در رساله‌های دکتری آن دانشگاه، انتشار کتاب مفرد و جمع و معرفه و نکره و عبهرالعاشقین
۱۳۳۸ درگذشت نیما یوشیج و محول شدن کار بررسی و نشر اشعار نیما به دکتر معین طبق وصیت نامه نیما، انتشار تحلیل هفت پیکر نظامی
۱۳۴۰ دریافت نشان عالی هنر و ادب فرانسه از طرف دولت فرانسه، انتشار چاپ دوم کتاب اسم جنس - معرفه و نکره
۱۳۴۲ انتشار ج ۱ (آ - خ) فرهنگ فارسی
۱۳۴۳ انتشار ج ۲ (د - کارنامه) فرهنگ فارسی
۱۳۴۵ ریاست کمیسیون ادبیات و هنر در نخستین کنگره بین المللی ایران شناسی در تهران، سفر به ترکیه و شرکت در کنفرانس فرهنگ منطقه‌ای، وقوع عغرضه منجر به اغما، انتشار ج ۳، ج ۵ (کارنامه - معلومه) (اعلام) فرهنگ فارسی
۱۳۴۷ انتشار ج ۴ (معلی - ییلاق) فرهنگ فارسی
۱۳۳۴ تا ۱۳۴۵ انتشار جزوه‌های لغت نامه دهخدا با نظارت و سرپرستی علمی و اداری ایشان
۱۳۵۰ درگذشت در حالت اغما و خاکسپاری در آرامگاه خانوادگی واقع در آستانه اشرفیه
۱۳۵۱ اعطای عنوان استاد ممتاز به دکتر معین از طرف دانشگاه تهران
۱۳۵۳ انتشار ج ۶ (بقیه اعلام) فرهنگ فارسی
۱۳۵۵ انتشار بخش دوم جوامع الحکایات و لوامع الروایات