یادداشت تحلیلی

برگی از لغت‌نامهٔ بزرگ فارسی - ۱۷

۱۳ خرداد ۱۴۰۱ | ۱۲:۲۵ کد : ۲۸۳۷۶ اینجا فارسی زبان بین‌المللی است
تعداد بازدید:۲۲۸
برگی از لغت‌نامهٔ بزرگ فارسی - ۱۷

برگی از لغت‌نامهٔ بزرگ فارسی - ۱۷
اکرم سلطانی
...................................................
«آسمان»
«آسمان» واژۀ شناخته شده با پیشینه‌ای به درازا و پهنای خودش که در طول زندگی نه تنها از گزند زبان‌های دیگر دور مانده است بلکه گسترده‌تر و پربارتر نیز شده‌است. در «لغت‌نامۀ بزرگ فارسی»، جزوۀ شمارۀ ۴ از حرف آ، «آسمان» با ۸۱ مدخل مرکب، همراه با عبارت‌های فعلی و ترکیب‌های اضافی و تشبیهی و امثال، یکی از پربسامدترین مدخل‌ها را به خود اختصاص داده است. ازجمله ترکیب‌های آن:
-آسمان با زمین یکی ساختن، کنایه است از زیر و زبر کردن:
لشکرت گر بر آسمان تازد / آسمان با زمین یکی سازد. وحشی (دیوان، ۳۶۷)( ق ۱۰)
-آسمان بر زمین دوختن، کنایه است از کمال قدرت و اقتدار در تیراندازی:
که من از گشاد کمان روزِ کین / بدوزم همی آسمان بر زمین. فردوسی (شاهنامه، ۳/ ۱۶۷۶)( ق ۵)
-آسمان و ریسمان به هم بافتن، کنایه است از بی ربط و آشفته و بی سروته سخن گفتن و دو امر ناهماهنگ را به هم ارتباط دادن؛ وقتی در بحث کم می آورَد، آسمان و زمین را به هم می بافد.
- بر آسمان کوس زدن، کنایه است از مشهور و پرآوازه شدن:
داد از سر مِهر پای من بوس / کای آن که زدی بر آسمان کوس… نظامی (لیلی و مجنون، ۲۶) (۷)
- به آسمان شدن، کنایه است از مردن:
پس از بوسعید صرّاف، کدخدای غازی به آسمان شد. بیهقی (تاریخ ،۷۲)( ق ۵)
- به آسمان گَرد اندر آوردند، کنایه است از دلاوری و هنرنمایی کردن در میدان نبرد:
به میدان قیصر به ننگ و نبرد / همی بآسمان اندرآرند گَرد. فردوسی (شاهنامه، ۳/ ۱۴۸۹)( ق ۵)

آیا شما مَثَل یا مَثَل‌هایی که به آسمان مربوط باشد می‌شناسید؟
...................................................
پی‌نوشت: «لغت‌نامۀ بزرگ فارسی» عنوان فرهنگ لغتی است که مؤسسۀ لغت‌نامۀ دهخدا در دست تألیف دارد و تا کنون ۸ جلد از آن مربوط به حروف «آ»، «الف» و قسمت‌هایی از حرف «ب» منتشر شده است. «برگی از لغت‌نامهٔ بزرگ فارسی» یادداشت‌های تحلیلی کوتاهی از این لغت‌نامه است که خانم اکرم سلطانی، سرپرست بخش تألیف مؤسسه آنها را تهیه کرده است و هر هفته یکی از آنها در وب‌گاه و شبکه‌های اجتماعیِ مؤسسهٔ لغت‌نامهٔ دهخدا منتشر می‌شود. 

کلید واژه ها: برگی از لغت‌نامهٔ بزرگ فارسی موسسه دهخدا اکرم سلطانی آموزش زبان فارسی


نظر شما :