نمایش ۹۱ تا ۱۲۰ مورد از کل ۳۴۳٬۳۱۸ مورد.
#مدخلمعنی
 
۹۱گیسودار(نف مرکب) مرکب از: گیسو+ دار (دارنده). (حاشیهٔ برهان چ معین). دارندهٔ گیسو. گیسو و گیس دار. ذوذؤابه. آنکه مویهای سر وی دراز باشد. (از ناظم الاطباء). || کنایه از سید باشد. (برهان). به مناسبت آنکه علویان در ...
۹۲جام دار(نف مرکب) مرکب از: جام (پیاله) و دار (دارنده). یعنی ساقی. پیاله دهنده. || (اِ) کنایه از شرابخوار. (آنندراج): به جامی که یک مست را شاد کرد بدان جامداران چه بیداد کرد.نظامی.
رجوع به نشوء اللغة ص ...
۹۳موتاب(نف مرکب) مرکب از مو +تاب (مخفف تابنده). موتابنده. موی تابنده. که موی سر خویش یا دیگری را بتابد. گیسوتاب. (از یادداشت مؤلف). || که تافتن موی بز پیشه دارد رسن یا رشته را. که موی ...
۹۴پولادخای(نف مرکب) مرد یا اسب قوی و پرزور. آهن خای. صاحب انجمن آرا گوید: کنایه از اسب پرزور باشد و آن را آهن رگ و آهنین رگ نیز گویند. (انجمن آرای ناصری). و آهن خای یعنی لجام خای، چه وقتی اسب ...
۹۵فامدار(نف مرکب) مدیون. (یادداشت بخط مؤلف): فامداران تو باشند همه شهر درست نیست گیتی تهی از فام ده و فامگذار. سوزنی.
۹۶وام دار(نف مرکب) مدیون. (منتهی الارب). غریم. (منتهی الارب) (دهار). غارم. (دهار). مدان. مدین. (منتهی الارب). کسی که دارای دین و قرض باشد. (ناظم الاطباء). قرض مند. بدهکار. مقروض. قرض دار: هزار بوسه فزون است بر لب تو مرا تو وامداری برخیز ...
۹۷آرام سوز(نف مرکب) مخل و بهم زنندهٔ آسایش : بگریه دایه را گفتا چه روز است تو گوئی آتشی آرام سوز است. (ویس و رامین).
۹۸گیادار(نف مرکب) مخفف گیاه دار. آنجای که گیا دارد. دارای گیاه. || مرغزار. علفزار. باغ و بوستان : غ بدو در گیادار وی گونه گون غ گل و میوه از صدهزاران فزون.اسدی.غ گل و نیشکر بی کران انگبین غ گیادار ...
۹۹گوشکو(نف مرکب) مخفف گوشت کوب. کوبندهٔ گوشت. || (اِ مرکب) در تداول عامه آلتی چوبین و گاه فلزین که کوفتن دیگ افزار آبگوشت را بکار است. رجوع به گوشت کوب شود.
۱۰۰کام گیر(نف مرکب) مخفف کام گیرنده. رجوع به کام گیرنده و گیرندهٔ کام شود.
۱۰۱راهجوی(نف مرکب) مخفف راه جوینده. جویندهٔ راه. (ناظم الاطباء). راه جوینده. (یادداشت مؤلف). راه جو. خواهان راه. خواهان یافتن و سپردن راه. خواهان تسلط بر راه. شتابنده. تندرو راه شناس : چو سیصد پرستار با ماهروی برفتند شادان دل و راهجوی.فردوسی. از ایوان ...
۱۰۲راستگیر(نف مرکب) مخفف راست گیرنده. معتقد براستی : هم در حق حارث بن سوید آمد که چون بمکه رفت و از مدینه بگریخت پشیمان شد بر آن، کس فرستاد بقوم خود گفت بپرسید از رسول علیه السلام که تا خود مرا ...
۱۰۳دینارچین(نف مرکب) مخفف دینارچیننده. کسی که دینار جمع کند و از روی زمین بچیند: بدو گشت دینارچین دست سائل وز آن شرم شد روی دینار پرچین.خاقانی.
۱۰۴دادآر(نف مرکب) مخفف دادآور. دادآورنده. دادآرنده. رجوع به دادآور شود.
۱۰۵بازبار(نف مرکب) مخفف بازبارنده. دوباره بارنده: سحابة مذکیه؛ ابر بازبار. بارنده. (منتهی الارب). || بازبام. بازبان. قوشچی و کسی که باز نگاه میدارد. (ناظم الاطباء) (شعوری ج ۱ ورق ۱۶۱).
۱۰۶نیک باز(نف مرکب) مجود. (السامی). نیک کار. (آنندراج). نیکوکار. آنکه اعمال خیر از وی صادر شود. (ناظم الاطباء).
۱۰۷چیزدار(نف مرکب) متمول. غنی. مالدار. توانگر. (یادداشت مؤلف). ثروتمند. ملی. دارا.
۱۰۸پارسی گو(نف مرکب) متکلم فارسی. که بزبان فارسی سخن گوید: ترکان پارسی گو بخشندگان عمرند ساقی بده بشارت رندان پارسا را.حافظ.
۱۰۹گازدار(نف مرکب) مایعی که دارای گاز باشد: آب گازدار. دوغ گازدار. رجوع به گاز شود.
۱۱۰ماه گیر(نف مرکب) ماه گیرنده. گیرندهٔ ماه. که ماه را بتواند گرفت. که ماه را گرفتار و اسیر تواند کرد: گر او را کمندی بود ماه گیر مرا هم کمندی بود شاه گیر.نظامی.
۱۱۱نازا(نف مرکب) مادهٔ هر حیوان که زاینده نباشد. (آنندراج) (غیاث اللغات). عقیم. که نزاید. که هیچ نزاید. سترون. قسری. عاقر. ستاغ. نازاینده.
۱۱۲شوپا(نف مرکب) مؤلف در چند یادداشت این کلمه را اصطلاح قاطرچی ها و چارواداران دانسته است با قید علامت تردید. و ممکن است صورتی از شب پا باشد یعنی نگهبان و محافظ ستور به شب هنگام.
۱۱۳لیس باز(نف مرکب) لیس بازی کننده. که با لیس بازی کند.
۱۱۴لیچارگو(نف مرکب) لیچارگوی. که سخنان بیهوده و یاوه و بی معنی گوید. هرزه گو.
۱۱۵جیب دار(نف مرکب) لقبی و شغلی و منصبی در زمان قاجاریه که خرج های غیردولتی شاه بدست او بود. وظیفه ای در دربار ناصرالدین شاه. آنکه انعامات شاه به او حوالت شود. (یادداشت بخط مرحوم دهخدا).
۱۱۶باریک دان(نف مرکب) لطیف اندیش. نکته سنج. (ربنجنی: لطیف).
۱۱۷لاف پاش(نف مرکب) لاف پیما: کو لاف پاش هست نزدیک فاضلان شعرم بروی دعوی برهان روزگار. (؟) انوری (از آنندراج).
۱۱۸شاه گیر(نف مرکب) گیرنده و اسیرکنندهٔ پادشاه. (ناظم الاطباء): گر او را کمندی بود ماه گیر مرا هم کمندی بود شاه گیر.نظامی.
|| (ن مف مرکب) که شاه او را گرفته باشد.
۱۱۹کاموس گیر(نف مرکب) گیرندهٔ کاموس کشانی پادشاه سنجاب : کمندافکن آن گرد کاموس گیر که گاهی کمند افکند گاه تیر.فردوسی.
و رجوع به ولف و کاموس در همین لغت نامه شود.
۱۲۰دامانگیر(نف مرکب) گیرندهٔ دامان. گیرندهٔ دامن. دامنگیر. || ملتمس. متقاضی. دامنگیر. گیرندهٔ دامن. || به اقامت وادارنده: خاک آنجا دامانگیر است؛ حالتی و رخوتی پدید آورد که حرکت را دشوار سازد. عزم رحیل بدل به اقامت ...